ریزش سهام غول های هوش مصنوعی؛ آیا جنگ ایران حباب فناوری را ترکاند؟

به گزارش مشرق ، بازار سهام شرکت های بزرگ فناوری در آمریکا و چین با موج تازه ای از کاهش قیمت ها روبه رو شده است؛ روندی که در کنار نگرانی ها درباره بازده سرمایه گذاری های سنگین در حوزه هوش مصنوعی، یک عامل مهم دیگر را نیز به کانون توجه سرمایه گذاران بازگردانده است: افزایش هزینه انرژی در پی جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران.

در شرایطی که شرکت هایی مانند انویدیا، آمازون، آلفابت، اینتل و متا میلیاردها دلار برای توسعه زیرساخت های هوش مصنوعی هزینه می کنند، اختلال در بازار جهانی انرژی و افزایش هزینه تأمین برق و گاز می تواند معادلات اقتصادی این سرمایه گذاری ها را تغییر دهد. به این ترتیب، جنگی که در ابتدا بازار نفت و گاز را تحت تأثیر قرار داد، اکنون می تواند از مسیر افزایش هزینه تولید و تأمین مالی، بر یکی از مهم ترین موتورهای رشد بازار سرمایه جهان نیز اثرگذار باشد.

ریزش سهام فناوری؛ نشانه هایی از تخلیه حباب هوش مصنوعی

در هفته پایانی اکتبر 2026، سهام شرکت های بزرگ فناوری آمریکا با فشار فروش قابل توجهی مواجه شد. روز جمعه 30 اکتبر، شاخص نزدک 2.9 درصد کاهش یافت و بدترین عملکرد روزانه خود از ماه ژوئن را ثبت کرد. شاخص نیمه رساناها نیز با افت 7.2 درصدی مواجه شد و زیان ماهانه آن از 15 درصد فراتر رفت.

در همین روز، سهام اینتل حدود 28.6 درصد سقوط کرد و انویدیا و سایر شرکت های فعال در زنجیره تأمین تراشه نیز با کاهش قیمت مواجه شدند. این تحولات پس از آن رخ داد که گزارش های مالی شرکت های بزرگ فناوری، نگرانی ها درباره حجم هزینه های هوش مصنوعی و زمان بازگشت سرمایه را تشدید کرد.

این روند محدود به بازار آمریکا نیست. در چین نیز شاخص STAR 50 که مجموعه ای از شرکت های فناوری، هوش مصنوعی و نیمه رسانا را در بر می گیرد، طی کمتر از چهار ماه حدود 40 درصد از ارزش خود را از دست داده است؛ ریزشی که بنا بر گزارش ها حدود 480 میلیارد دلار از ارزش بازار شرکت های مرتبط را از بین برده است. برخی شرکت های فعال در زنجیره تأمین تجهیزات مراکز داده و تراشه نیز افت های 50 تا 60 درصدی و حتی بیشتر را تجربه کرده اند.

این تحولات نشان می دهد سرمایه گذاران در بازارهای مختلف، دیگر صرفاً بر اساس چشم انداز رشد هوش مصنوعی اقدام به خرید سهام نمی کنند و اکنون میزان سودآوری واقعی، هزینه توسعه زیرساخت ها و زمان بازگشت سرمایه را با حساسیت بیشتری ارزیابی می کنند.

درآمدهای میلیاردی، اما جریان نقدی منفی

یکی از مهم ترین دلایل تغییر رفتار سرمایه گذاران، فاصله میان رشد درآمد شرکت های فناوری و افزایش هزینه های سرمایه ای آنهاست.

آمازون در سه ماهه سوم سال 2026 درآمدی معادل 201.9 میلیارد دلار ثبت کرد که 12 درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بود. درآمد بخش خدمات ابری AWS نیز با رشد 39 درصدی به 46 میلیارد دلار رسید. با این حال، برنامه سرمایه گذاری این شرکت برای سال 2026 به حدود 220 میلیارد دلار رسیده و جریان نقد آزاد آن در 12 ماه منتهی به سپتامبر، منفی 42.4 میلیارد دلار بوده است.

وضعیت آلفابت نیز از همین منظر قابل توجه است. درآمد این شرکت با رشد 25 درصدی به 127.6 میلیارد دلار رسید و درآمد Google Cloud بیش از دو برابر شد و به 30.7 میلیارد دلار رسید؛ اما مخارج سرمایه ای سنگین، فشار بر جریان نقدی و کاهش درآمد تبلیغاتی نسبت به انتظارات بازار، موجب شد سهام شرکت در معاملات پنجشنبه 29 اکتبر حدود 12.6 درصد سقوط کند.

در مقابل، مایکروسافت عملکرد مالی متفاوتی داشت. درآمد این شرکت 19 درصد رشد کرد و به 92.3 میلیارد دلار رسید. درآمد خدمات ابری Azure نیز 48 درصد افزایش یافت. مهم تر آنکه مایکروسافت در سه ماهه اخیر 18.6 میلیارد دلار جریان نقد آزاد مثبت ایجاد کرد؛ موضوعی که نشان می دهد توان تأمین مالی سرمایه گذاری های سنگین از محل عملیات جاری، به یکی از معیارهای اصلی ارزیابی شرکت های فناوری تبدیل شده است.

ابعاد این تغییر را می توان در آمار تجمیعی پنج شرکت مایکروسافت، آلفابت، آمازون، متا و اوراکل مشاهده کرد. این شرکت ها در 9 ماه نخست سال 2026 مجموعاً 542.9 میلیارد دلار جریان نقد عملیاتی ایجاد کردند؛ اما مخارج سرمایه ای آنها به 556.9 میلیارد دلار رسید. به این ترتیب، جریان نقد آزاد مجموع این شرکت ها از مثبت 143.5 میلیارد دلار در دوره مشابه سال قبل به منفی 14 میلیارد دلار تغییر کرد.

این ارقام نشان می دهد که حتی شرکت هایی با درآمدهای بسیار بالا نیز برای توسعه زیرساخت های هوش مصنوعی با فشار فزاینده هزینه ها روبه رو شده اند.

جنگ ایران چگونه هزینه توسعه هوش مصنوعی را افزایش می دهد؟

در کنار نگرانی های مربوط به بازده سرمایه گذاری، افزایش هزینه انرژی می تواند فشار مضاعفی بر شرکت های فناوری وارد کند؛ موضوعی که ارتباط تحولات بازار سرمایه با جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران را برجسته می کند.

برخلاف تصور عمومی، توسعه هوش مصنوعی صرفاً به خرید تراشه های پیشرفته و استخدام متخصصان نرم افزار وابسته نیست. این صنعت به زیرساخت فیزیکی عظیمی متکی است که مهم ترین بخش آن مراکز داده و تأمین برق پایدار برای فعالیت شبانه روزی هزاران پردازنده است.

مراکز داده هوش مصنوعی برای آموزش مدل ها و اجرای درخواست های کاربران به حجم بسیار بالایی از برق نیاز دارند. در بسیاری از مناطق جهان، گاز طبیعی نیز از طریق نیروگاه های گازی یا تولید برق اختصاصی در محل، یکی از منابع تأمین این انرژی است. بنابراین، افزایش قیمت گاز و برق مستقیماً می تواند هزینه عملیاتی این مراکز را بالا ببرد.

از سوی دیگر، ساخت مراکز داده، تولید تجهیزات خنک کننده، توسعه شبکه انتقال برق و تولید تراشه های پیشرفته نیز به انرژی و زنجیره تأمین صنعتی گسترده ای وابسته است. افزایش قیمت حامل های انرژی در این زنجیره، هزینه نهایی توسعه زیرساخت هوش مصنوعی را افزایش می دهد.

بر اساس گزارش آژانس بین المللی انرژی، سرمایه گذاری پنج شرکت بزرگ فناوری در سال 2026 به سطحی رسیده که مجموع مخارج سرمایه ای بزرگ ترین اپراتورهای مراکز داده جهان را به بیش از 700 میلیارد دلار می رساند. همچنین مصرف برق مراکز داده جهان که در سال 2025 حدود 485 تراوات ساعت بود، ممکن است تا سال 2030 به حدود 950 تراوات ساعت افزایش یابد.

این ارقام نشان می دهد که صنعت هوش مصنوعی بیش از هر زمان دیگری به دسترسی پایدار و اقتصادی به انرژی وابسته شده است.

تنگه هرمز؛ حلقه اتصال جنگ به اقتصاد هوش مصنوعی

یکی از مهم ترین مسیرهای انتقال شوک انرژی به صنعت فناوری، اختلال در عرضه جهانی گاز طبیعی مایع شده یا LNG است. تنگه هرمز پیش از آغاز جنگ، مسیر عبور حدود یک پنجم عرضه جهانی LNG بود. محدودیت عبور کشتی ها از این آبراه و آسیب به زیرساخت های صادراتی منطقه، به ویژه تأسیسات قطر، عرضه جهانی گاز را با اختلال مواجه کرده است.

بر اساس داده های منتشرشده از سوی شرکت های ردیابی محموله های انرژی، با وجود افزایش تعداد محموله های عبوری در سپتامبر، جریان LNG از تنگه هرمز همچنان بیش از 75 درصد پایین تر از سطح پیش از جنگ قرار داشت. این وضعیت رقابت خریداران آسیایی و اروپایی برای دسترسی به محموله های جایگزین را تشدید کرده است.

قطر که یکی از بزرگ ترین صادرکنندگان LNG جهان محسوب می شود، در پی حملات به تأسیسات رأس لفان با خسارت جدی مواجه شده است. طبق گزارش رویترز، آسیب به دو واحد تولید LNG این کشور حدود 17 درصد از ظرفیت صادراتی آن را از مدار خارج کرده و بازسازی این واحدها ممکن است تا سه سال زمان ببرد.

پیامد این اختلال تنها کاهش حجم عرضه نیست، بلکه افزایش قیمت محموله های جایگزین و هزینه تأمین انرژی برای مصرف کنندگان بزرگ صنعتی را نیز به دنبال دارد.

برآورد شرکت تحقیقاتی Rystad Energy که در گزارش شاخص های بازار گاز انجمن گاز آمریکا در 29 اکتبر منعکس شده، نشان می دهد هزینه جهانی واردات LNG در سال 2026 ممکن است به حدود 256 میلیارد دلار برسد؛ رقمی که 39 میلیارد دلار بیشتر از برآورد پیش از جنگ است. این افزایش هزینه در شرایطی رخ می دهد که حجم واردات گاز نیز نسبت به انتظارات پیش از جنگ حدود 60.7 میلیون تن کاهش خواهد یافت.

به بیان دیگر، اقتصاد جهانی هم زمان با افزایش هزینه خرید انرژی، با محدودیت دسترسی به حجم مورد نیاز آن نیز مواجه شده است.

این مسئله برای صنعت هوش مصنوعی اهمیت ویژه ای دارد؛ چراکه افزایش قیمت LNG در بازارهای جهانی، هزینه تولید برق در نیروگاه های گازی و در نتیجه هزینه فعالیت مراکز داده را افزایش می دهد. شرکت هایی که برای تأمین برق به قراردادهای بلندمدت انرژی یا نیروگاه های اختصاصی وابسته اند نیز از افزایش هزینه سوخت و تجهیزات مصون نخواهند بود.

افزایش نرخ بهره؛ فشار دوم بر غول های فناوری

عامل دیگری که می تواند روند اصلاح بازار سهام شرکت های هوش مصنوعی را تشدید کند، افزایش هزینه تأمین مالی است.

توسعه مراکز داده، خرید پردازنده های گران قیمت و ایجاد زیرساخت های انتقال برق، پروژه هایی سرمایه بر هستند که بازگشت سرمایه آنها ممکن است چندین سال زمان ببرد. در چنین شرایطی، افزایش نرخ بهره و هزینه استقراض، ارزش فعلی درآمدهای آتی این پروژه ها را کاهش می دهد.

به عبارت دیگر، هنگامی که یک شرکت برای ساخت مرکز داده میلیاردها دلار سرمایه گذاری می کند و انتظار دارد درآمد حاصل از آن در سال های آینده محقق شود، افزایش نرخ بهره می تواند ارزش اقتصادی این درآمدهای آتی را کاهش دهد.

از طرف دیگر، اگر شرکت ها برای ادامه توسعه زیرساخت های هوش مصنوعی به انتشار اوراق بدهی یا دریافت تسهیلات بیشتر متوسل شوند، افزایش هزینه تأمین مالی فشار مضاعفی بر سودآوری آنها وارد خواهد کرد.

بنابراین، صنعت هوش مصنوعی با دو فشار هم زمان مواجه است؛ از یک طرف هزینه انرژی و تجهیزات در حال افزایش است و از طرف دیگر تأمین سرمایه برای اجرای پروژه های جدید می تواند گران تر شود.

آیا حباب هوش مصنوعی در حال تخلیه است؟

ریزش اخیر سهام شرکت های فناوری را نمی توان به تنهایی نشانه شکست صنعت هوش مصنوعی دانست. درآمدهای شرکت هایی مانند آمازون، آلفابت و مایکروسافت همچنان از رشد قابل توجه تقاضا برای خدمات ابری و هوش مصنوعی حکایت دارد.

با این حال، بازار سرمایه در حال تغییر معیارهای ارزش گذاری این شرکت هاست. در سال های گذشته، انتظارات از رشد سریع هوش مصنوعی موجب شد سرمایه گذاران حاضر باشند ارزش های بسیار بالایی برای شرکت های فعال در این حوزه پرداخت کنند؛ اما اکنون پرسش اصلی این است که این سرمایه گذاری ها چه زمانی و با چه میزان بازدهی به جریان نقدی و سود واقعی تبدیل خواهند شد.

جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران نیز از طریق افزایش هزینه نفت و گاز، اختلال در عرضه LNG و بالا بردن هزینه تأمین برق، می تواند این معادله را دشوارتر کند.

در واقع، مسئله فقط گران تر شدن انرژی نیست؛ بلکه هم زمانی افزایش قیمت با کاهش دسترسی به منابع انرژی، می تواند هزینه توسعه زیرساخت های هوش مصنوعی را به شکل مضاعفی افزایش دهد.

از این منظر، جنگ ایران را می توان یکی از ریسک های جدید و مهم برای اقتصاد هوش مصنوعی دانست؛ ریسکی که در کنار هزینه های سرمایه ای سنگین، نگرانی درباره جریان نقد آزاد و نرخ بهره، می تواند ارزش گذاری شرکت های فناوری را تحت فشار قرار دهد.

اگر این روند ادامه پیدا کند، بازار احتمالاً میان شرکت هایی که توان تبدیل سرمایه گذاری های عظیم به سود و جریان نقدی پایدار را دارند و شرکت هایی که صرفاً بر پایه انتظارات رشد می کنند، تمایز بیشتری قائل خواهد شد. به این ترتیب، آنچه در حال وقوع است می تواند فراتر از یک اصلاح مقطعی قیمت سهام و نشانه ورود صنعت هوش مصنوعی به مرحله ای سخت گیرانه تر از ارزیابی اقتصادی باشد.